Manda, Birinci Dünya Savaşı sonrasında bazı eski Alman sömürgeleri ile Osmanlı topraklarının yönetimi için Milletler Cemiyeti çerçevesinde kurulan uluslararası düzendi. Bu bölgeler, Cemiyet adına görev üstlenen devletlerin idaresine veya danışmanlığına bırakıldı. Düzenin açıklanan amacı, bağımsızlığa hazırlık sürecinde halkların yönetimi ve gelişimi için sorumluluk üstlenilmesiydi.[1][2]
HUKUKİ DAYANAK
Milletler Cemiyeti Misakı'nın 22. maddesi, manda sisteminin temelini oluşturdu. Madde, bazı halkların kendi kendini yönetmeye henüz hazır olmadığı varsayımından hareket ediyor ve sorumluluğu kaynakları veya deneyimi uygun görülen devletlere veriyordu. Bu yaklaşım, dönemin uluslararası düzeninin hiyerarşik dilini yansıtır; halkların niteliğine ilişkin tarafsız bir ölçüm değildir.[2]
BÖLGELERE GÖRE YÖNETİM
Misak, bütün bölgeler için aynı yönetim biçimini öngörmedi. Eski Osmanlı toplulukları bakımından geçici bağımsızlık tanınması ve idari yardım düşüncesi yer alıyordu. Orta Afrika bölgelerinde daha doğrudan idare, Güneybatı Afrika ve bazı Pasifik adalarında ise mandater devletin yasaları altında yönetim düzenlendi. Yetkinin kapsamı böylece bölgelere göre farklılaştırıldı.[2]
DENETİM MEKANİZMASI
Mandater devletler, yönettikleri bölge hakkında Milletler Cemiyeti Konseyine yıllık rapor vermekle yükümlüydü. Daimî Mandalar Komisyonu raporları inceleyerek Konseye görüş sunuyordu. Yönetim, denetim ve idare yetkilerinin kapsamı, önceden kararlaştırılmamışsa Konsey tarafından açıklığa kavuşturulacaktı. Bu raporlama düzeni, manda ilişkisinin uluslararası gözetim altında yürütülmesi için oluşturulan kurumsal çerçeveydi.[2]