Manganez (Mn), atom numarası 25 olan bir geçiş metalidir; periyodik tabloda 7. grup ve 4. periyotta yer alır. Oda sıcaklığında katı, sert ve kırılgan bir metaldir. Saf metalin kullanım alanı sınırlıdır; sanayide çoğunlukla alaşımların, özellikle çeliğin bileşeni olarak değerlendirilir. Doğada pirolüzit ve rodokrozit gibi minerallerde bulunur. [1][2]
Doğada bulunması ve elde edilmesi
Pirolüzit manganez dioksit, rodokrozit ise manganez karbonat içeren önemli minerallerdir. Manganez deniz tabanındaki yumrularda da bulunur. Metal, cevherindeki oksidin indirgenmesiyle veya manganez tuzlarının elektroliziyle elde edilebilir. Manganezin cevherlerden ayrıştırılması ve işlenmesi, elementin yaygın endüstriyel kullanımını mümkün kılar. [1][2]
Tarihçesi ve kullanım alanları
İsveçli kimyager Johan Gottlieb Gahn, 1774’te pirolüziti karbonla ısıtarak metalik manganezi elde etti. Elementin tanınmasında dönemin İsveçli bilim insanlarının çalışmaları da rol oynadı. Manganez, demir-çelik üretiminde önemli bir alaşım elementidir: çeliğin dayanımını ve aşınma direncini artırmaya, işlenmesini kolaylaştırmaya yardımcı olur. Manganez oranı yüksek çelikler, güçlü ve aşınmaya dayanıklı parçaların üretiminde kullanılabilir. [1][2]
Manganez yalnızca metalürjide kullanılmaz. Manganez dioksit, camdaki demir safsızlıklarının oluşturduğu rengi gidermek gibi işlemlerde; bazı manganez bileşikleri ise seramik ve gübre üretiminde değerlendirilir. Element, canlılarda bazı enzimlerin yapısında veya işleyişinde rol alan temel bir iz elementtir. Fotosentez sırasında suyun oksijene dönüştürülmesine katılan protein kompleksinde de manganez bulunur. Bu biyolojik rol, elementin çevrede ve üretim süreçlerinde sınırsız miktarda bulunduğu anlamına gelmez. [1][2]