Medeni ve siyasi haklar, kişinin özgürlüğünü ve güvenliğini koruyan, hukuk önünde eşitliğini güvenceye alan ve kamusal karar süreçlerine katılmasını sağlayan insan haklarıdır. Yaşam hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü, adil yargılanma, barışçıl toplanma ve siyasal katılım bu kapsamda ele alınır. Hakların korunması, birey ile kamu otoritesi arasındaki ilişkinin temel boyutlarından biridir.[1]
KAPSAMI
Medeni haklar içinde kişi özgürlüğü, özel hayatın korunması, din ve vicdan özgürlüğü ile keyfî tutuklamaya karşı güvenceler bulunur. Siyasi katılım ise kamu işlerinin yürütülmesine katılmayı, seçme ve seçilmeyi, kamu hizmetine erişimi kapsar. Bu haklar aynı uluslararası sözleşmede düzenlenir; ifade ve örgütlenme özgürlükleri gibi güvenceler hem kişinin bağımsızlığını hem kamusal katılımını destekler.[1]
ULUSLARARASI SÖZLEŞME
Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, 16 Aralık 1966'da kabul edildi ve 23 Mart 1976'da yürürlüğe girdi. Birleşmiş Milletler antlaşma kayıtları, kabul, imza, onay ve yürürlük gibi aşamaları ayrı bilgiler olarak gösterir. Bir devletin sözleşmeye ilişkin işlemleri de bu kayıtlarda izlenebilir. Bu ayrım, uluslararası bir belgenin hazırlanması ile devletler için bağlayıcılık kazanmasının farklı süreçler olduğunu anlamayı sağlar.[2]
KORUMA VE İZLEME
Sözleşme, hak ihlali iddiaları karşısında etkili başvuru imkânı ve hukuk önünde eşit koruma gibi güvenceler içerir. Uygulanmasını İnsan Hakları Komitesi izler. Birinci İhtiyari Protokol, ilgili koşullar altında bireysel başvuru mekanizması kurar. Böylece hakların metinde sayılması, uygulamanın değerlendirilmesi ve ihlal iddialarının incelenmesiyle tamamlanır; sözleşme ile ek protokollerin kapsamları birbirinden ayrı değerlendirilir.[1]