Mehmed Emin Âlî Paşa, Tanzimat döneminde beş kez sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamı ve diplomattır. 1814'te İstanbul'un Mercan semtinde doğdu; 1871'de öldü. Hariciye Nezaretinde ve Avrupa başkentlerindeki temsilciliklerde çalıştı. Kırım Savaşı'nı sona erdiren 1856 Paris Antlaşması'nı Osmanlı Devleti adına imzalayan başlıca diplomattı.[1]
TERCÜME ODASINDAN HARİCİYEYE
Âlî Paşa, 1830'da Divan-ı Hümâyun Kalemine, 1833'te Tercüme Odasına girdi. Viyana'daki görevi sırasında Fransızcasını geliştirdi ve diplomasi deneyimi kazandı. 1838'de Mustafa Reşid Paşa ile Londra'ya giderek elçilik müsteşarlığı yaptı. 1841'de Londra büyükelçisi oldu. Reşid Paşa'nın sadrazamlığı döneminde, 1846'da Hariciye nazırlığına getirildi.[1]
SADRAZAMLIK VE PARİS ANTLAŞMASI
İlk kez 1852'de sadrazamlığa atandı. Sonraki yıllarda valilik, Tanzimat Meclisi başkanlığı ve Hariciye nazırlığı yaptı; Mayıs 1855'te yeniden sadrazam oldu. Kırım Savaşı sonrasındaki Paris Kongresi'nde Osmanlı heyetine başkanlık etti. Görev döneminde ilan edilen Islahat Fermanı, gayrimüslim tebaanın haklarına ilişkin düzenlemeleri içeriyordu.[1][2]
Âlî Paşa, kongrede fermanın yabancı devletlere Osmanlı iç işlerine müdahale yetkisi vermesine karşı çıktı. Paris Antlaşması'nın dokuzuncu maddesinde fermanın devletlere bildirilmesi yer aldı; aynı madde, bu bildirimin devletlere müdahale hakkı tanımadığını belirtti. Fermanın ilanı ile barış görüşmeleri böylece aynı diplomatik süreç içinde bağlantılı hale geldi.[2]
SON GÖREVLERİ
Abdülmecid ve Abdülaziz dönemlerinde Hariciye ve sadrazamlık görevlerini dönüşümlü olarak yürüttü; Fuad Paşa ile yakın çalıştı. 1867'de beşinci kez sadrazam oldu. Bu dönemde Sırbistan kaleleri ve Girit meselesiyle uğraştı; Girit'e giderek adanın yönetiminde yeni düzenlemeler yapılmasını sağladı.[1]