Merkantilizm, özellikle on altıncı ve on sekizinci yüzyıllar arasında Avrupa'da etkili olan, devletin dış ticareti ülkenin zenginliği lehine yönlendirmesini öne çıkaran iktisadi düşünce ve politika yaklaşımıdır. İhracatı teşvik etme ve ithalatı sınırlama eğilimiyle tanınır. Ticarette bir ülkenin kazancının başkasının kaybı sayılması, bu yaklaşımın belirgin özelliklerindendir.[1]
DEĞERLİ MADEN VE DIŞ TİCARET
Merkantilist düşüncede altın ve gümüş birikimi ulusal zenginliğin önemli göstergeleri arasında görülüyordu. Madenleri kendi topraklarından sağlayamayan ülkeler için ihracatın ithalatı aşması, bu birikime ulaşmanın yolu olarak düşünülüyordu. Böylece dış ticaret dengesi, yalnız tüccarların hesabı olmaktan çıkıp devletin ekonomik gücüne ilişkin bir mesele haline geliyordu.[2]
KORUMA VE ÜRETİM
Yüksek ithalat vergileri ve bazı malların girişine getirilen yasaklar, yerli üreticilere iç pazarda avantaj sağlayan araçlardı. Bununla birlikte bütün ithalat aynı biçimde değerlendirilmezdi. İmalatta kullanılacak ham maddelerin ucuza alınması desteklenebilir, bazı ham maddeler ile üretim araçlarının ihracatı ise başka ülkelerin üreticilerini güçlendirmemek amacıyla sınırlandırılabilirdi.[2]
ADAM SMITH'İN ELEŞTİRİSİ
Adam Smith, 1776 tarihli Milletlerin Zenginliği'nde bu düzenin üretici ve tüccar çıkarlarını tüketicilerin önüne koyduğunu savundu. Ona göre dış ticaretin yararı yalnız değerli maden girişinden ibaret değildi; ürünlere daha geniş pazar bulması ve gereksinim duyulan malları sağlaması da önemliydi. Eleştirisi, ulusal zenginliği para stokuyla özdeşleştiren anlayışa yöneliyordu.[2]