Nadir toprak elementleri, lantanitler ile kimyasal bakımdan benzer skandiyum ve itriyum için kullanılan grup adıdır. Lantanitler, atom numaraları 57–71 arasındaki 15 elementtir; skandiyum ve itriyum da eklendiğinde grup 17 element içerir. Bu ad, elementlerin yerkabuğunda her zaman çok az bulunduğu anlamına gelmez: seryum görece yaygındır, ancak ekonomik olarak işletilebilecek ölçüde yoğunlaşmış yataklar daha seyrektir. [1][2]
Özellikleri ve oluşumları
Elementlerin benzer kimyasal özellikleri, doğada çoğu kez aynı minerallerde birlikte bulunmalarına ve birbirlerinden ayrılmalarının güç olmasına yol açar. Nadir topraklar bastnazit, monazit ve loparit gibi minerallerde; ayrıca bazı iyon soğurmalı kil yataklarında bulunabilir. Karbonatitler ve alkali magmatik kayaçlar, bu elementlerin zenginleştiği jeolojik ortamlar arasındadır. Yatak türleri ve mineral bileşimleri değiştiğinden, cevherlerin işlenmesi de aynı yöntemle çözülemez. [1][2]
Kullanım alanları
Nadir toprak elementleri alaşımlarda, pillerde, katalizörlerde, mıknatıslarda, fosforlarda ve cam parlatma bileşiklerinde kullanılır. Neodimyum, güçlü kalıcı mıknatısların üretiminde; bazı elementler ise enerji teknolojileri, ekranlar ve aydınlatma ürünlerinde önem taşır. Kullanım, bütün grup için tek tip değildir: belirli bir uygulama, elementin kendisine ve kullanıldığı bileşik ya da alaşıma bağlıdır. [1][2]
Benzer kimyasal davranışları nedeniyle cevherden istenen elementleri seçici biçimde ayırmak, üretim zincirinin önemli aşamalarındandır. Kaynağın ekonomik değeri yalnızca toplam nadir toprak miktarına değil, elementlerin mineral içindeki dağılımına ve cevherin işlenebilirliğine de bağlıdır. Bu nedenle konu jeoloji, kimya ve malzeme biliminin kesişiminde incelenir. [2]