Nakkaş, çeşitli malzemeler üzerine resim ve süsleme yapan sanatkâr için kullanılan tarihî bir unvandır. Sözcük nakş kökünden türemiştir. Unvan, farklı dönemlerde ressam, minyatürcü, tezhip ustası veya başka bezeme işlerini yapan sanatçıları kapsayabilmiştir; bu nedenle nakkaşı yalnızca minyatür ressamı olarak tanımlamak kapsamını daraltır. [1]
Görev ve çalışma alanları
Nakkaşlar kâğıt, taş, kumaş ve başka yüzeylerde resim ya da süsleme yapabilirdi. İslam kitap sanatlarında nakkaş sözü, minyatür ve yazma eser üretimindeki çeşitli uzmanlıklarla ilişkilendirilmiştir. Bununla birlikte, minyatür yapanlara musavvir, tezhip ustalarına müzehhip, çizim ve taslak hazırlayanlara ise tarrâh gibi daha özel unvanlar da verilmiştir. Kullanılan adlar, yapılan işin niteliğine göre farklılaşmıştır. [1]
Osmanlı sarayındaki yeri
Osmanlı nakkaşlığı Amasya ve Bursa’da gelişmiş, ardından Edirne Sarayı ve İstanbul’daki saray çevresinde önem kazanmıştır. Saray nakkaşları ehl-i hiref teşkilâtında örgütlenmiş; maaş kayıtlarında ustalar ve çıraklar yer almıştır. 1526 tarihli bir maaş defterinde yirmi dokuz nakkaş ve on iki çırak adı kaydedilmiştir. Nakkaşhanelerde farklı kökenlerden gelen sanatkârların çalışması, Osmanlı kitap ve bezeme üsluplarının oluşumuna katkı sağlamıştır. [1][2]
Minyatür, Osmanlı döneminde nakış veya tasvir olarak da anılmış; bu resimleri yapanlara nakkaş ve başka unvanlar verilmiştir. Resimli yazmalar tarihî olayları, törenleri ve saray yaşamını tasvir eden konular içerebilir. Büyük üretimlerde birden fazla sanatkârın katkısı bulunduğundan, nakkaş unvanı hem belirli bir mesleği hem de farklı bezeme görevlerini ifade edebilen tarihsel bir terim olarak değerlendirilmelidir. [1][2]