Nesir, ölçülü nazım düzenine bağlı olmadan cümleler halinde kurulan anlatım biçimidir; Türkçede düz yazı adıyla da bilinir. Kavram, günlük anlatımdan edebî eserlere kadar geniş bir alanı kapsar. Düz yazının ölçüye bağlı olmaması, estetik düzeninin bulunmadığı anlamına gelmez: Cümle kuruluşu, ses ilişkileri ve sözcük seçimi nesrin üslubunu belirleyebilir.[1]
ANLATIM VE ÜSLUP
Nesir, düşünce ve olayların cümleler arasında kurulan ilişkilerle geliştirilmesine olanak verir. Edebî geleneklerde sade ve sanatlı anlatım arasında farklı tercihler ortaya çıkmıştır. Arap ve Fars edebiyatlarında görülen bu çeşitlilik Türk nesrinin gelişimini de etkilemiştir. Belirli türleri yalnızca konularına göre değil, anlatılış biçimlerine göre incelemek bu nedenle önemlidir.[1]
Sanatlı nesirle ilişkili inşâ geleneği, güzel ve kurallı yazma anlayışını resmî ve özel yazışmalarla birleştirir. Mektupların nasıl kurulacağı, makamlar arasında hangi hitapların kullanılacağı ve anlatımın nasıl düzenleneceği bu alanın konuları arasındadır. İnşâ örneklerini bir araya getiren münşeat mecmuaları hem edebiyat hem de kurum tarihi için kaynak oluşturur.[2]
TÜRK EDEBİYATINDA
Orhon yazıtları, erken Türk nesrinin önemli örnekleridir. Uygur dönemindeki dinî çeviriler, farklı düşünce dünyalarını Türkçede ifade etme çabalarını yansıtır. İslamiyet'in kabulünden sonra dinî, tarihî ve öğretici metinler düz yazı geleneğini genişletmiştir.[1]
Nesrin tarihini yalnızca giderek sadeleşen bir dilin öyküsü olarak görmek eksik kalır. Farklı dönemlerde okuyucu kitlesi, kullanım amacı ve edebî beğeniye göre değişen anlatım biçimleri yan yana bulunmuştur. İnşâ literatürünün farklı devletlerde farklı hitap ve biçim kuralları geliştirmesi de bu çeşitliliğin örneklerindendir.[1][2]