Pentimento, bir ressamın tabloyu yaparken kompozisyonunda değiştirdiği önceki çizim, biçim veya boya düzenlemesinin izidir; sözcüğün çoğulu “pentimenti”dir. Terim İtalyancada “pişmanlık” anlamına gelen sözcükten türemiştir. Smithsonian Museum Conservation Institute, pentimentoyu ressamın çalışma sırasında yaptığı kompozisyon değişiklikleri olarak tanımlar; bu izlerin kızılötesi veya röntgen incelemesinde, bazen de çıplak gözle görülebileceğini belirtir [1].
Resimde oluşumu
Bir sanatçı çalışırken figürün yerini, çizginin biçimini ya da sahnedeki başka bir öğeyi değiştirebilir. Yeni boya eski düzenlemeyi örter; ancak alttaki iz tamamen kaybolmayabilir. Boya tabakalarının şeffaflığı, zamanla oluşan değişimler ve kullanılan malzemeler, bu izlerin görünür olup olmayışını etkiler. Pentimento, yapım sürecindeki sanatçı değişikliğini anlatır; restorasyon sırasında eklenen rötuş veya eserin sonradan gördüğü hasar için kullanılan genel bir ad değildir [1].
İnceleme ve yorum
Kızılötesi yansıtma incelemesi, bazı boya ve vernik katmanlarının altındaki çizimleri ve düzeltmeleri görüntülemeye yardımcı olur. Thyssen-Bornemisza Müzesi, yöntemin uygun koşullarda resim altındaki çizim, düzeltme, pentimento veya gizli yazıları açığa çıkarabildiğini açıklar [2]. Smithsonian’ın teknik görüntüleme açıklaması da kızılötesi görüntülemenin görünür ışıkta seçilemeyen alt çizimleri ortaya çıkarabildiğini belirtir [3]. Her eserde aynı yöntem aynı sonucu vermez; incelemenin başarısı malzemelere ve katman yapısına bağlıdır [1][2].
Pentimentolar, sanatçının kompozisyonu geliştirme sürecine ilişkin kanıt sunabilir. Araştırmacılar bu izleri eserin malzemeleri, üslubu ve diğer teknik bulgularıyla birlikte yorumlar. Tek başına bir pentimento, eserin sanatçısını veya tarihini kesin biçimde kanıtlamaz; anlamı, diğer kanıtlarla karşılaştırıldığında belirginleşir [1][2].