Plazmid, bakterilerde ve bazı başka mikroskobik canlılarda bulunan, kromozomal DNA'dan fiziksel olarak ayrı bir DNA molekülüdür. Yaygın örnekleri küçük ve halkasaldır. Kromozomdan ayrı çoğalabilir ve çeşitli genler taşıyabilir. Bu özellikleri, plazmidleri hem doğal genetik çeşitliliğin bir parçası hem de moleküler biyolojide kullanılan araştırma araçları hâline getirir.[1]
HÜCREDEKİ GENETİK ROLÜ
Bazı plazmidler antibiyotik direnciyle ilişkili genler taşır ve hücreler arasında aktarılabilir. Ancak plazmid sözcüğü tek bir genin veya tek bir özelliğin adı değildir; taşınan bilgi farklı olabilir. Kromozomal DNA'dan ayrı bulunması, plazmidin hücresel ortamdan bağımsız bir canlı olduğu anlamına gelmez. Çoğalma, DNA'nın kopyalanmasını sağlayan hücresel sistemlerle ilişkilidir.[1][2]
ÇOĞALMA VE GEN İFADESİ
Bir plazmidde çoğalmanın başlangıcını yönlendiren DNA bölgesi, replikasyon başlangıç noktası olarak adlandırılır. Araştırma için kullanılan plazmidlerde incelenecek DNA parçasının yanında seçilebilir işaretleyiciler ve düzenleyici bölgeler de bulunabilir. Promotör, ilgili dizinin RNA'ya aktarılmasının başlamasına katılır. Böylece bir DNA parçasının kopyalanması ile taşıdığı genin ifade edilmesi farklı işlevler olarak düzenlenebilir.[2]
ARAŞTIRMADA KULLANIM
Rekombinant DNA çalışmalarında incelenecek bir gen veya başka DNA parçası plazmide yerleştirilebilir. Plazmid kopyalandıkça eklenen bölüm de çoğaltılır. Klonlama plazmidleri DNA parçalarının korunup çoğaltılmasına, ifade plazmidleri ise gen ürünlerinin araştırılmasına hizmet edebilir. Plazmidin yapısı kullanım amacına göre değişir; araştırma aracının hangi dizileri taşıdığı ve hangi hücresel sistem için tasarlandığı bu nedenle önemlidir.[1][2]