Referandum, seçmenlerin belirli bir anayasal, yasal veya siyasal öneri hakkında doğrudan oy kullandığı karar mekanizmasıdır. Temsilcilerin seçildiği genel seçimden farklı olarak belirli bir konuya ilişkin tercihi ortaya koyar. Sonuç, ilgili düzenlemelere göre bağlayıcı olabilir veya danışma niteliği taşıyabilir. Halk oylaması adı da kullanılan bu mekanizma, temsili kurumlarla birlikte işleyebilir.[1]
BAŞLATILMA VE KAPSAM
Bazı konuların referanduma sunulması anayasa tarafından zorunlu tutulabilir. Başka durumlarda yetkili organların kararıyla oylamaya gidilir. Yurttaş girişimleriyle başlayan süreçlerin adlandırılması ve kuralları ülkeler arasında değişir. Hangi konuların oylanabileceği, kimin süreci başlatabileceği ve sonucun nasıl uygulanacağı önceden belirlenmelidir.[1]
OYLAMANIN KOŞULLARI
Soru metninin açık olması ve seçmenlerin yeterli bilgiye erişmesi kararın niteliğini etkiler. Bazı sistemler sonuç için belirli katılım veya onay oranları arar. Birbirinden bağımsız konuların tek soruda birleştirilmesi, seçmenin tercihlerini ifade etmesini zorlaştırabilir. Referandum değerlendirilirken yalnız oy oranı değil, kampanya koşulları, soru düzeni, hukuki etkiler ve oylamanın bütünlüğü birlikte incelenir.[1]