Jeolojide süperpozisyon prensibi, bozulmamış tabakalı kayaç dizilerinde alttaki tabakaların üsttekilerden daha yaşlı olduğunu belirtir. Tabakaların göreli yaş sırasını kurmaya yarayan bu ilke, stratigrafinin temel kurallarındandır. Nicolaus Steno, 1669’da tabakaların jeolojik geçmişi anlamadaki önemini açık biçimde ortaya koymuştur. [1]
İlkenin uygulanması
Sedimanter tabakalar genellikle önceki birikintilerin üzerine çökelir. Bu nedenle, sonradan bozulmamış bir dizide her tabaka altındakinden genç, üstündekinden yaşlı kabul edilir. İlke, yüzeyde birikmiş lav akıntıları ve volkanik kül tabakalarının sıralanmasına da uygulanabilir. Ancak bu yöntem tek başına bir kayaç tabakasının kaç yaşında olduğunu, yani sayısal yaşını vermez; yalnızca birimlerin göreli sırasını gösterir. Fosillerin tabakalar içindeki konumu, farklı alanlardaki kayaç dizilerini karşılaştırmaya yardımcı olabilir. [1][2]
Sınırlamalar ve tamamlayıcı ilkeler
Süperpozisyonu kullanırken tabakaların ilk oluşum biçimi ve sonraki jeolojik değişimler dikkate alınmalıdır. Sedimanter katmanlar başlangıçta yaklaşık yatay oluşur; tektonik hareketler onları eğebilir veya kıvırabilir. Devrilmiş ya da yoğun biçimde deforme olmuş bir dizide bugünkü konum, yaş sırasını doğrudan göstermeyebilir. Erozyon ve çökelmenin kesintiye uğraması da kayaç kaydında zaman boşlukları, yani uyumsuzluklar bırakabilir. [1]
Bir damar veya fay, kestiği kayaç birimlerinden gençtir. Bu çıkarım süperpozisyon kuralından değil, kesen ilişkiler ilkesinden kaynaklanır. U.S. Geological Survey, kesen magmatik damarların çevre kayaçlara göre göreli yaşını bu ilkeyle açıklar. Jeologlar göreli sıralamayı arazi ilişkileri ve fosil kayıtlarıyla birlikte değerlendirir; uygun durumlarda radyometrik tarihleme gibi yöntemlerle sayısal yaş tahminleri de elde eder. Böylece tek bir kuralın sınırları gözetilerek jeolojik olayların daha kapsamlı kronolojisi kurulabilir. [2]