Senyoraj, para çıkarma yetkisinden doğan gelirdir. Terimin tarihsel kökeni, madeni para bastırma hakkını elinde tutan hükümdar veya derebeyine dayanır. Günümüzde merkez bankalarının banknot ihracıyla bağlantılı gelirlerini açıklamak için de kullanılır. Modern banknot sisteminde konu, yalnızca kâğıdın basım maliyeti ile üzerinde yazan tutar arasındaki farktan daha geniş bir bilanço ilişkisini içerir.[1][2]
GELİR NASIL OLUŞUR?
Ticari bankalar merkez bankasından banknot alırken karşılığını nominal değeri üzerinden öder. Bu ödeme varlık devriyle veya merkez bankasından borçlanmayla gerçekleşebilir. Merkez bankası edindiği varlıklardan getiri ya da verdiği kredilerden faiz kazanır. Banknotların dolaşımda bulunmasıyla bağlantılı bu kazanç, senyoraj gelirinin temel kaynaklarından biridir.[1]
İngiltere Merkez Bankasının uygulamasında, yeni banknotlar karşılığında alınan tutarlar devlet tahvili gibi varlıklara yatırılır. Elde edilen gelirden banknot basım ve ihraç giderleri çıkarıldıktan sonra kalan tutar Hazineye aktarılır. Bu örnek, banknotun üzerindeki değerin tamamının doğrudan kâr sayılmadığını gösterir.[2]
PARA BİRLİĞİNDE PAYLAŞIM
Avro banknotları ülkeler arasında dolaştığı için bir ülkede çıkarılan banknot başka bir ülkenin bankacılık sistemine dönebilir. Avro bölgesinde banknot ihracından doğan gelirlerin paylaşımı bu sınır ötesi dolaşımı dikkate alan bir düzenlemeye dayanır.[1]
Senyorajı değerlendirirken hangi kurumun para çıkardığı, karşılığında hangi varlıkların tutulduğu ve hangi giderlerin hesaba katıldığı açıklanmalıdır. Banknot sayısının artması ile net gelirin aynı oranda artması zorunlu değildir; varlıklardan elde edilen getiri ve ihraç maliyetleri sonucu etkiler.[1][2]