Siyanür, siyanür anyonu (CN⁻) veya bu grubu içeren bileşikler için kullanılan genel addır. Bu bileşikler aynı özellikte tek bir madde değildir; kimyasal ve fiziksel nitelikleri, siyanür grubunun ne kadar kolay açığa çıktığını ve olası etkileri değiştirir. Çevrede yaygın karşılaşılan biçimler arasında hidrojen siyanür gazı ile sodyum ve potasyum siyanür tuzları bulunur. Siyanür doğada bazı bitkiler, mantarlar ve bakteriler tarafından üretilebilir; sanayi faaliyetleri de çevreye salınmasına yol açabilir. [1]
Özellikleri ve kullanım alanları
Siyanür içeren bileşikler, metallerle kompleks oluşturabildikleri için çeşitli endüstriyel süreçlerde kullanılır. EPA kaynaklarında madencilik, metal kaplama, metalürji ve kimyasal üretim bu kullanım alanları arasında sayılır. Kullanılan bileşiğin türü ve üretim ya da işlem koşulları, çevreye salınabilecek biçimi etkiler. Dolayısıyla bir bileşiğe ilişkin bilgi, bütün siyanürlü bileşiklere aynı şekilde genellenmemelidir. [2]
Çevrede bulunması ve etkileri
Siyanür havada, toprakta ve suda düşük düzeylerde saptanabilir. Kaynakları arasında doğal süreçlerin yanı sıra siyanür bileşiklerini üreten veya kullanan sanayiler, araç egzozu ve bazı maddelerin yanması yer alır. Yüzey suyunda bulunan siyanürün bir bölümü hidrojen siyanür olarak havaya geçebilir; yeraltı suyunda veya bazı metal komplekslerine bağlı biçimlerde davranışı farklı olabilir. [1][2]
Birçok siyanür bileşiği yüksek miktarda maruziyette zehirleyicidir. Etkiler bileşiğin biçimine, miktara ve maruziyet yoluna bağlıdır; maruziyet soluma, yeme veya içme yoluyla gerçekleşebilir. Hidrojen siyanürün solunması solunum güçlüğü ve sinir sistemi belirtileriyle ilişkilendirilebilir. Bu nedenle “siyanür” sözcüğü kullanıldığında hangi bileşiğin ve hangi maruziyet koşulunun kastedildiği önem taşır. ATSDR, genel nüfusun çevresel maruziyetinin çoğunlukla düşük olduğunu belirtirken, belirli işlerde veya kaynakların yakınında düzeylerin artabileceğini de kaydeder. [1]