Siyer, Hz. Muhammed'in hayatını, kişiliğini ve faaliyetlerini konu alan İslamî bilgi ve yazım alanıdır; aynı ad bu konudaki eserler için de kullanılır. Kelime, Arapça sîret sözcüğünün çoğuludur. Savaşları ve seferleri anlatan megāzî literatürüyle yakından ilişkilidir; ancak siyerin kapsamı askerî olayların ötesine geçerek peygamberin hayatının farklı dönemlerini ele alır.[1]
KAPSAMI VE KAYNAKLARI
Siyer anlatılarında Mekke çevresi, aile ve soy bilgileri, peygamberlik öncesi hayat, ilk Müslümanlar, hicret ve Medine dönemi önemli yer tutar. Antlaşmalar, toplumsal ilişkiler, tebliğ faaliyetleri ve vefat da bu çerçevede işlenir. Kur'an, hadis rivayetleri, soy bilgileri, şiirler ve tarihî haberler farklı siyer eserlerinde kullanılan malzeme türleri arasındadır; bunların anlatıya katılma biçimi yazardan yazara değişebilir.[1]
Siyer ile megāzî adları erken kaynaklarda zaman zaman birbirinin yerine kullanılmıştır. Ayrıca aynı kelimenin fıkıhta savaş, esirler ve devletler arası ilişkileri ele alan başka bir terim anlamı vardır. Bu yüzden bir kitabın başlığındaki “siyer” sözcüğü, eserin yalnızca peygamber biyografisi olduğunu kesinleştirmez; kitabın içeriği ve ait olduğu ilim geleneği de dikkate alınır.[1]
YAZILI GELENEĞİN GELİŞİMİ
VIII. yüzyılda yaşayan İbn İshak, kendisinden önce dolaşımda bulunan haberleri bir araya getiren önemli siyer yazarlarındandır. Medineli aktarıcıların rivayetlerini derlemiş; farklı haberleri, kişilerin adlarını ve olaylara ilişkin şiirleri anlatı içinde kullanmıştır. Eseri özgün bütünlüğüyle korunmamış, önemli bölümleri İbn Hişâm'ın düzenlemesi ve sonraki tarihçilerin alıntıları aracılığıyla günümüze ulaşmıştır.[2]
İbn Hişâm, aktardığı malzemeyi seçtiğini ve bazı haberlerle şiirleri dışarıda bıraktığını belirtir. Bu aktarım süreci, siyer metinlerinin farklı yazar ve rivayet katmanları üzerinden incelenmesini gerekli kılar. İbn İshak'ın haberleri birleştirerek olay örgüsü kurması, tarih anlatımı ile tek tek hadislerin aktarılması arasındaki yöntem farkını da görünür kılar. Siyer araştırmasında metnin kaynağı kadar sonraki düzenlenişi de önem taşır.[2]