Stoma, bitki epidermisindeki, gazların geçişine olanak veren küçük açıklıktır; çoğulu stomadır. Açıklığın çevresindeki iki özelleşmiş bekçi hücresi, açılıp kapanmayı düzenler. Yaprak içindeki hava boşlukları bu açıklıklarla dış ortamla bağlantı kurar. Böylece stoma, bitkinin iç dokuları ile atmosfer arasındaki alışverişin düzenlendiği yapılardan biri olur.[1]
GAZ ALIŞVERİŞİ
Fotosentez için gerekli karbondioksit yaprağa bu açıklıklar üzerinden ulaşabilir. Stomalar açık olduğunda gaz geçişi kolaylaşırken su buharı da dışarıya çıkar. Terleme adı verilen bu su kaybı, bitkinin kökten yaprağa su taşımasıyla bağlantılıdır. Bu nedenle açıklıkların denetimi, karbon kazanımı ile suyun korunması arasında bir denge kurulmasını gerektirir.[2]
ÇEVRESEL TEPKİLER
Bekçi hücrelerinin davranışı ışığın şiddeti ve niteliği, yaprağın su durumu ve karbondioksit yoğunluğu gibi işaretlere yanıt verir. Açıklığın değişmesi, su buharının dışarı geçişini etkiler. Ancak terleme yalnız stomanın açık olmasına bağlı değildir; yaprak ile atmosfer arasındaki su potansiyeli farkı da önemlidir. Stomalar bu fiziksel akışı düzenler, suyun hareketini doğrudan pompalamaz.[2]
KURAK ORTAMLARDA UYUMLAR
Kurak çevrelere uyarlanmış bazı bitkilerde stomalar yüzeyin altında kalan çukurlarda bulunur. Yaprak tüyleri ve kalın kütikula da su kaybını sınırlayan özellikler arasında yer alabilir. Çökük stomalar çevresindeki hava hareketinin azalması terlemeyi etkiler. Bu özelliklerin dağılımı bitki grubuna ve yaşam ortamına göre değişir; tek bir yaprak düzeni bütün bitkiler için geçerli değildir.[2]