Türkmençay Antlaşması, Rusya ile İran arasında 22 Şubat 1828'de, Tebriz yakınındaki Türkmençay köyünde imzalanan barış antlaşmasıdır. Eski takvimle tarih 10 Şubat olarak verilir. Antlaşma, 1826–1828 Rus-İran Savaşı'nı sona erdirdi. Erivan ve Nahçıvan hanlıklarının Rusya'ya bırakılması ve İran'ın savaş tazminatı ödemesi, düzenlemenin başlıca sonuçları arasındaydı.[1]
SINIR DÜZENLEMELERİ
Üçüncü madde, Erivan ve Nahçıvan hanlıklarının Rusya'ya geçmesini düzenledi; bu bölgelerin yönetimine ilişkin arşivlerin de teslimini öngördü. Dördüncü madde, yeni sınırı nehirler, dağlar ve belirli yerleşimlerle ayrıntılandırdı. Aras Nehri, sınırın bazı kesimlerinde esas alındı. Böylece iki devletin Kafkasya çevresindeki egemenlik alanları, metinde belirtilen coğrafi hatlar üzerinden yeniden tanımlandı.[2]
TAZMİNAT VE HAZAR
İran, Rusya'ya 20 milyon ruble savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. Ödeme usulü ve güvenceler ayrı bir düzenlemeye bağlandı. Hazar Denizi'nde iki ülkenin ticaret gemilerine seyrüsefer olanağı tanınırken savaş gemisi bulundurma ayrıcalığı Rusya'da kaldı. Bu hükümler, barışın mali yükümlülüklerini deniz ticareti ve askerî üstünlükle ilgili düzenlemelerle birlikte belirledi.[1][2]
DİPLOMASİ VE NÜFUS
Metin, elçilerin kabulünü ve ticari temsilcilerin durumunu da düzenledi. Savaş esirlerinin ve alıkonulan sivillerin karşılıklı iadesi için hükümler koydu. On beşinci madde, İran'ın Azerbaycan eyaletinden Rusya'ya taşınacak kişilerin aileleri ve taşınır mallarıyla ayrılabilmesine bir yıl, taşınmazlarının elden çıkarılmasına beş yıl tanıdı. Böylece antlaşma, sınır değişikliğinin yanında insanların durumuyla da ilgilendi.[2]