Ton, dilbilimde ses perdesinin sözcükleri veya dilbilgisel biçimleri birbirinden ayırmak için kullanılmasıdır. Bir hecenin daha yüksek, daha alçak ya da değişen bir perdeyle söylenmesi, belirli dillerde anlam ayrılığı yaratabilir. Bu özellik, yalnızca konuşanın duygusal durumunu yansıtan ses değişiminden farklı bir dilsel işleve sahiptir.[1]
TON VE EZGİ
Diller ses perdesinden farklı biçimlerde yararlanır. Ton, sözcükler veya bunların dilbilgisel biçimleri arasındaki ayrımlarla ilgilidir. Cümle ezgisi ise bir ifadenin soru oluşunu, konuşmanın sürüp sürmeyeceğini veya hangi bilginin öne çıkarıldığını gösterebilir. Bu iki işlev aynı konuşma içinde birlikte bulunabilir; bir dilin ton kullanması, cümle ezgisinin bulunmadığı anlamına gelmez.[2]
Düz tonlarda temel ayrım yüksek, orta veya alçak gibi perde düzeyleri arasındadır. Kontur tonlarında ise perde hece boyunca yükselir, alçalır ya da daha karmaşık bir hareket izler. Ton sistemleri bu özelliklerin sayısı ve birleşimleri bakımından birbirinden farklıdır. Taycada düz ve hareketli tonlar bir arada bulunurken Yoruba dilinde üç düz ton, sözcükleri birbirinden ayırabilir.[2]
İŞLEV VE GÖSTERİM
Ton farklılığı bazen ayrı sözcükleri, bazen de aynı sözcüğün dilbilgisel biçimlerini ayırır. Bu nedenle tonun incelenmesi, sesbilgisi kadar dilbilgisi ve sözlük bilgisiyle de bağlantılıdır. Araştırmacılar karşılaştırılabilir örneklerle perde değişiminin dilde hangi görevi üstlendiğini belirler.[1][2]
Uluslararası Fonetik Alfabe, tonları göstermek için işaretler ve özel ton harfleri içerir. Yüksek ve alçak düzeyler ile yükselen veya düşen hareketler ayrı biçimlerde yazılabilir. Böyle bir gösterim, sözcüğün ses dizisinin yanında anlam açısından önemli perde örüntüsünün de kaydedilmesini sağlar.[3]