Maddenin hâlleri, maddenin tanecikleri arasındaki düzen ve hareket biçimine göre aldığı farklı fiziksel durumlardır. Gündelik yaşamda en sık karşılaşılan hâller katı, sıvı ve gazdır; bunlara ek olarak plazma ve çok düşük sıcaklıklarda oluşan Bose-Einstein yoğuşması da tanımlanmıştır.[1][3]
KATI, SIVI VE GAZ
Katılarda tanecikler birbirine çok yakındır ve sabit konumlarında titreşir. Bu nedenle katıların belirli bir biçimi ve hacmi vardır. Sıvılarda tanecikler yine birbirine yakındır, ancak birbirlerinin üzerinden kayabilir; bu yüzden sıvılar akar, belirli bir hacimleri olsa da bulundukları kabın biçimini alır.[1]
Gazlarda tanecikler birbirinden uzaktır ve serbestçe, rastgele hareket eder. Gazların belirli bir biçimi ya da hacmi yoktur; bulundukları kabın tamamını doldururlar.[1]
PLAZMA VE BOSE-EINSTEIN YOĞUŞMASI
Plazma, iyonlar ve serbest elektronlar gibi yüklü tanecikler içeren iyonlaşmış bir gazdır. Elektromanyetik kuvvetlere tepki verir ve Güneş dahil yıldızlarda yaygın olarak bulunur.[1]
Bose-Einstein yoğuşması, atomların mutlak sıfıra çok yakın sıcaklıklarda tek bir kuantum varlığı gibi davrandığı bir hâldir. İlk Bose-Einstein yoğuşması 1995'te laboratuvarda elde edildi.[3]
HÂL DEĞİŞİMLERİ
Bir maddenin hangi hâlde bulunacağı sıcaklığa ve basınca bağlıdır; bunlardan birinin değişmesi hâl değişimine yol açabilir. Başlıca hâl değişimleri şunlardır:
- Erime: katıdan sıvıya geçiş
- Donma: sıvıdan katıya geçiş
- Buharlaşma: sıvıdan gaza geçiş
- Yoğuşma: gazdan sıvıya geçiş
- Süblimleşme: katıdan doğrudan gaza geçiş
- Kırağılaşma: gazdan doğrudan katıya geçiş[2]